در شمارههاي گذشته مجله «دوران» به تاريخچه نظميه وهمچنين شكلگيري وزارت خارجه در ايران اشاره كرديم. اكنون در سومين بخش اين مجموعه توجه خوانندگان گرامي را به يكي ديگر از اركان حكومتي ايران قديم به نام «عدليه» جلب ميكنيم پيش از ظهور اسلام و در عصر ساساني، سازمان قضائي و آداب قضاء و دادرسي در ايران، در دست موبدان زرتشتي بود. تا 900 سال پس از سقوط امپراطوري ساساني احكام قضا مبتني بر فقه اهل سنت بود. سپس با قدرت گرفتن سلسله صفوي و تعيين مذهب شيعه در ايران، سيستم قضائي بر محور فقه اماميه تنظيم شد. با اين حال روند تغيير در نظام قضائي تا جايي پيش رفت كه در آن شرع و عرف از يكديگر تفكيك شدند. بدين معني كه دادگاههاي شرعي زير نظر فقها و دادگاههاي عرفي زير نظر دولت و وزارتخانه مربوطه قرار داشتند.